Vaktherapie Beeldend

Vaktherapie is de overkoepelende naam voor beeldende therapie, danstherapie, dramatherapie, muziektherapie, psychomotorische kindertherapie, psychomotorische therapie en speltherapie.

Vaktherapie beeldend, ook wel creatieve therapie of beeldende therapie, is een ervaringsgerichte vorm van therapie. De therapeut zet hiervoor werkvormen, materialen en technieken in. Hiermee wordt gewerkt aan veranderings- en ontwikkelingsprocessen.
In het geval van beeldende therapie houdt dit in dat er wordt gewerkt met materialen als verf, potloden, textiel, metaal, steen, hout, klei maar ook digitale middelen. Deze middelen zet de therapeut in om gerichte interventies te plegen ten behoeve van de behandeldoelen. Tijdens dit werkproces doet de cliënt fysieke, zintuiglijke, emotionele en cognitieve ervaringen op. Belangrijk aan vaktherapie beeldend is het dialoog tussen jou, het werkstuk en de vaktherapeut. Middels expressie en communicatie leer je  ervaringen uit te drukken wat in woorden soms moeilijk gaat. Dit gebeurt middels diverse werkwijzen.

De vaktherapeut zet beeldende middelen en methodieken in om jouw onbewuste gevoelens, behoeften en vragen bewust en vervolgens hanteerbaar te maken. Dit levert je inzichten op, maar biedt ook mogelijkheden om te verwerken of juist te verrijken. Ook kan het cognitief en lichamelijk functioneren worden beïnvloed.

Wat beeldende therapie onderscheid van de andere vaktherapieën is dat het werkstuk blijvend, concreet en tastbaar is. Dit betekent dat je letterlijk terug kan kijken op het werkstuk, hierop kan reflecteren en er vervolgens iets mee kan doen. Loslaten, wegleggen, ernaar terug kijken, kapot maken of weggooien. Beeldende therapie wordt vaak ervaren als een directe weg naar het gevoel of de ervaring.

De vereniging voor vaktherapie benoemt de therapie in 3 fasen:

Doen

“In vaktherapie is gesprek niet het belangrijkste middel, maar de activiteit: het doen. Het maken van muziek, van een beeldend werkstuk, het doen van een sport of het uitspelen van een scène. Een enkele activiteit maakt soms meer duidelijk dan woorden kunnen uitdrukken.

Zo werkt u al doende aan de oplossing of acceptatie van uw probleem. Dit betekent niet dat de vaktherapeut niet met u zal praten. Dit doet hij wel. Het gaat dan over wat u denkt, voelt of doet bij de verschillende activiteiten.

Door te doen, kunt u oefenen met verschillende vaardigheden. Zo kunt u leren om op een andere manier te reageren op situaties en emoties. U kunt nieuwe mogelijkheden ontdekken en vaste patronen doorbreken. Op deze manier kunt u nieuwe kanten van uzelf ontwikkelen. Al doende leert men!” 

Ervaren

“Vaak is ervaring de beste manier om iets te leren. Zo leert u fietsen niet door erover te praten, maar door te doen: te voelen hoe u evenwicht houdt, trapt en stuurt. Uw lichaam, uw wil, uw gedachten en gevoelens zijn hierbij voortdurend in interactie en beïnvloeden elkaar. Bij vaktherapie staat de ervaring voorop.

Het gaat daarbij om het proces van het ervaren, en niet om een ‘mooi’ of ‘goed’ eindresultaat. U hoeft niet goed te kunnen tekenen, erg sportief of muzikaal te zijn. Gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn, kunnen door een muziekstuk of rollenspel verbeeld worden. Misschien bent u juist geneigd om heel veel te praten en te redeneren en bent u hierdoor het contact met uw gevoel kwijt. Ook in dat geval kan de ervaring ervoor zorgen dat emoties weer toegankelijk worden.”

Effect

“Vaktherapie is erop gericht uw problematiek op te heffen, te verminderen of te accepteren en om terugval te voorkomen. Het gaat hierbij om uw welbevinden. Door de nieuwe ervaringen bij de diverse handelingen krijgt u meer inzicht in uzelf, de ander en de wereld om u heen.

U leert nieuwe mogelijkheden van reageren in het dagelijks leven. U kunt vaste patronen doorbreken. De vaktherapeut draagt er zorg voor dat u de vaardigheden die u in het therapielokaal leert, ook kunt toepassen in uw dagelijks leven.”

Vaktherapie beeldend kan bij veel verschillende hulpvragen en doelgroepen worden ingezet.

  • Angstklachten
  • Autisme
  • Chronische vermoeidheid
  • Dementie
  • Depressie
  • Gedragsproblemen
  • Negatief zelfbeeld
  • Niet-aangeboren hersenletsel (NAH)
  • Persoonlijkheidsstoornis
  • Trauma
  • Verliesverwerking
  • Verslaving

Korte films over beeldende therapie gemaakt door Vaktherapie in beeld. Nieuwsgierig naar meer filmpjes kijk dan hier.

Is vaktherapie beeldend iets voor jou?

Beeldend werken heeft dan wel geen woorden nodig, maar zégt meer dan we soms denken. Wat soms moeilijk in woorden uit te drukken is, kan met beeldend werken zichtbaar worden gemaakt.

Dit kan een positieve invloed hebben op zowel de beleving als op emotionele, sociale, cognitieve en motorische vaardigheden. Vaktherapie beeldend biedt ondersteuning bij onder andere zelfontplooiing en bij het verwerken van moeilijke ervaringen uit het verleden.
Voor vaktherapie beeldend hoef je niet creatief te zijn, of heel goed te zijn in schilderen of tekenen. Binnen de therapie krijg je opdrachten die bij jou en je doelen passen. Het maakt dus niet uit hoe “mooi” het werkstuk wordt. Het gaat om jouw ervaring.

Vaktherapie beeldend is voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen. En kan zowel in groepen, individueel, bij echtparen of gezinnen worden ingezet. 

 

De ervaringen die worden opgedaan binnen de vaktherapie beeldend leiden tot nieuwe inzichten en vaardigheden die in het dagelijks leven, praktisch, toe te passen zijn. Deze vaardigheden en inzichten kunnen plaatsvinden op emotioneel, sociaal, cognitief of lichamelijk gebied.

 

          Emotionele ontwikkeling

“Door het werken met thema’s en materiaalhantering kom je op een non-verbale manier dichterbij de emotie. Zo wordt je geprikkeld en gestimuleerd om deze op een (ongedwongen) manier te uiten. De therapeut kan ervoor kiezen om het proces en het eindresultaat  na te bespreken. Hierdoor worden (on)bewuste processen inzichtelijk en kan er bijvoorbeeld aan traumaverwerking worden gewerkt.
Eén van de doelen die vaak voorkomen is ‘egoversterking’. Door binnen vaktherapie beeldend te experimenteren met verschillende materialen en een uniek werkstuk te creëren, wordt het zelfvertrouwen vergroot en de ontwikkeling van eigenheid en identiteit gestimuleerd. Je leert grenzen en beperkingen te accepteren en mogelijkheden en vaardigheden te ontwikkelen.
Een ander thema is ‘conflicthantering’. Bepaalde materialen wekken weerstand op of hebben juist een stimulerende werking. Door te experimenteren met het evenwicht tussen beide uitersten, kan je werken aan persoonlijke doelen, zoals het leren omgaan met teleurstelling of gevoelens zoals boosheid en agressie.”

 

          Sociale ontwikkeling

“Binnen vaktherapie beeldend kan je zelfstandig werken aan een werkstuk, maar er zijn ook groepsopdrachten of duo-opdrachten mogelijk. Bij dit soort werkvormen kan er gevraagd worden om samen een werkstuk te maken of om deel te nemen aan een spelvorm waarbij luisteren en kijken naar een ander centraal staan.
Beeldend werken kan je helpen om verbanden te leggen en nieuwe vaardigheden eigen te maken. Je sociale vaardigheden worden inzichtelijk gemaakt en binnen de therapie kan je leren om initiatief te nemen, te volgen, ruimte in te nemen of je te houden aan gemaakte afspraken.”

 

          Cognitieve ontwikkeling

“Beeldend werken geeft houvast om de aandacht te richten op de activiteit. Want gedurende het beeldende proces is er een werkstuk dat door de cliënt steeds verder vormgegeven wordt. Dit werkstuk doet steeds een beroep op de aandacht van de vormgever en hierdoor blijft er een sterke verbinding met het hier en nu.
Een therapeut zou er bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om een tekenopdracht op te bouwen met pauzes. Zo werk je aan het verbeteren van je concentratie en vergroot je je doorzettingsvermogen.”

 

          Motorische ontwikkeling

“Daarnaast kunnen doelen voor vaktherapie beeldend ook gericht zijn op het verbeteren van de fijne en grove motoriek. Verschillende technieken kunnen ingezet worden waaronder het maken van kleine tekeningen, staand werken met een paletmes en verf of boetseren. Het trainen van motorische vaardigheden staat vaak niet centraal, maar wordt al doende gestimuleerd.”

Een aantal ziektekostenverzekeraars heeft beeldende therapie opgenomen in hun vergoedingen pakket. Vraag bij je verzekeraar of bij ons naar de mogelijkheden. In sommige gevallen kun je een beroep doen op het Persoons Gebonden Budget.